امیر علیشیر نوائی

امیر علی شیر متخلص به نوائی در سال 844 هجری قمری در هرات تولد یافت و در سال 906 هجری قمری در شهر هرات که از دل و جان به آن عشق میورزید فوت نمود و در جوار گنبد آرامگاه گوهر شاد بیگم در خیابان هرات بخاک سپرده شد.

وی در تمام دورهء وزارت و صدارت خویش با آرامش و ادارهء مردم خراسان، بحیث وزیر دست راست سلطان حسین میرزای تیموری با اختیارات و اعتماد کامل متوجه بود و با تمام اقتدار و شوکت و شانی که داشت به مسایل دنیایی ارزشی نمیداد و وقتی کمترین فرصتی میداشت و از کار های شبانه روزی فراغت می یافت به صحبت دوستان فاضل ، شاعر و ادیب خویش خاصتاً جامی می پرداخت. شعر می سرود و در مباحث عارفانه و صحبت های صوفیانه مستغرق می گردید.

امیر علیشیر نوایی رفیق ایام صباوت و کودکی سلطان حسین بایقرا بود  هنگامیکه سلطان حسین به هرات تسلط یافت در تسخیر و تصرف هرات نیز امیر علیشیر نوائی نقش مهمی داشت و از همین سبب سلطان به این وزیر با تدبیر خویش لطف عمیق و نا گستنی داشت و علاوه بر مقام وزارت بحیث امین مهر مقام سلطنت نیز به او تفویض شده بود.

وی علاوه بر صفات عالی اداری و سیاستمداریی که داشت شاعر نامی و ممتازی بود که در زبان ترکی جغتایی شاعری بود بی بدیل و بی مانند که در آن زبان چهار دیوان غزلیات و پنج مثنوی مفصل به تقلید از ( خمسه نظامی ) و یک مثنوی در تقلید عطار بنام (( لسان الطیر )) تالیف نموده و در اشعار ترکی (( نوائی )) و در اشعار فارسی (( فانی )) تخلص مینمود و در هر دو زبان قدرت و ید طولایی داشت و از همین باعث او را ذواللسانین لقب داده اند علاوتاً امیر علیشیر نوائی بنام (( میزان الاوزان )) نیز کتابی در علم عروض تالیف کرده است.

امیر علیشیر از بهر اشاعت علم ، طلبه را وظایف و مدرسین را معاش گزافی احسان میکرد. هزاران نفر از این مدارس، تحصیل علوم نموده عالم و فاضل بیرون آمدند و در اطراف و اکناف مملکت به وسیله رسوخ و نفوذ شخصی خود علم و فن را رواج دادند.

امیر علیشیر نوائی در اعمار مدارس و مراکز علمی خدمات ارزشمندی انجام داده که به ذکر مشهور ترین مکاتب اشاره می کنیم.

مدرسه اخلاصیه : واقع به نهر انجیل ، که اکنون آثاری از این مدرسه موجود نیست.

خانقاه اخلاصیه

شفائیه: غالباً در این مدرسه طب و حکمت تعلیم داده میشد.

نظامیهء هرات

خسرویهء مرو