مولانا سلطان علی

 

مولانا سلطان علی از خطاطان و خوشنویسان معروف هرات است که خطوط و آثار او مانند منیاتوری های بهزاد قیمت و اشتهار دارد اگر چه به مشهدی معروف است ولی تمام عمر او در شهر هرات به خدمت سلاطین آن ولا گذاشته است مرد پاکیزه سرشت و خوش صحبت بود و در زمان سلطان حسین بایقرا شهرت زیادی حاصل کرد در نگارستان هرات با استاد بهزاد همکار بود و او را یکی از دوستان مقرب این استاد می دانند چنانچه هر کتاب و نسخه ای را که به خط این استاد می نگریم با تصاویر شگفت بهزاد زینت شده است و آنچه را که بهزاد مصور کرده ضرور اثر خط سلطان علی در آن مشاهده می شود. این استاد از جمله ای هنروران بزرگ هرات بشمار می رود. گرچه زندگانی بشکل روشن معلوم نیست مگرمی توان به یقین گفت: سلطان علی در هرات نشو و نما یافته و اندر آنجا هم تعلیمات خود را فرا گرفته است.

 

این مرد شهیر نتنها خطاط بلکه شاعر زبردست و عالم متبحری نیز بوده چنانه امیر علشیر نوایی در تذکره معروف خود از وی یاد کرده است. در تمام کتاب و ماخذ از سلطان علی ذکر شده  مولف حبیب السیر میگوید: به وجاهت صورت و محاسن سیرت موصوف بود، در خط نسخ و تعلیق آن مقدار مهارت حاصل نمود که خطوط استادان متقدمین و متاخرین را منسوخ ساخت و در زمان خاقان منصور حسین بایقرا همواره بــــه اشارات آن حضرت و التماس امیر نظام الدین علــــی شیر بکتابت نسخ شریفه پرداخت و گــــاهی به نظم و اشعار نیز زبان می گشاد .

 

سلطان علی در سنهء  900 هجری شمسی به قید حیات بوده است. بعضی تاریخ فوت او را 902 هجری شمسی، برخی 919 و 929 نگاشته اند. بهر حال عمر دراز طولانی داشته و متجاویز ازشصت سال عمر کرده است چنانچه خودش می گوید.

 

مرا عمر شصت و دو شد بیش و کم

هنــــوزم جـــــوان است مشکین قلم

تــــوانم نـــــــوشتن خفـــــی و جلی

نویسم کــــــــه العبد سلطان عـــــلی

 

معلوم است که مولانا موصوف تا لحظات کهولت پیری دست از نوشتن نکشیده است . در حالت هنروران از او چنین تعریف شده: مولانا سلطان علی با وجود فضایل مثل شعر همواره فن ادوار و حسن اخلاق و اطوار خط نستعلیق را به سر حدی رسانید که از ابتدا این خط تا غایت هیچکس بدان نایز نگشته و به قدوم سعی بر آن وادی نگذاشته و نام  نامیش یوماً فیوماً بر صحفه روز گار خواهد بود.

 

سلطان علی شاگردان زیادی را تربیه کرد ودر اصول و قوانین رسم الخط نوشت. آثار و نسخه هائیکه از این استاد زبردست باقی مانده خیلی زیاد است و موزه های دنیا به آن زینت گردیده است.